Ondertussen in Yasugi en Hiroshima, 11 september 2016

Ontwaken: dat is wassen, tassen pakken en naar het ontbijt. De tassen: voor het dicht ritsen ontwikkelt zich gaande de vakantie een nieuwe vaardigheid. Dan de slippers: in huis loop je niet op schoenen, die laat je achter na de voordeur. Evenmin loop je op sokken, (behalve in je hotelkamer). Je schiet dus slippers aan, in een ryokan in ruime mate voorradig in kleine maten. Zo klikklak ik door de herberg, terwijl mijn hiel boven het ravijn hangt en ik achterover dreig te kiepen. Stap je per ongeluk toch met schoenen de lobby in, dan schiet de receptionist achter de balie vandaan en dirigeert je glimlachend naar de in gelid opgestelde slipperfamilie.

Je laat de slippers achter bij de ontbijtzaal. Na het ontbijt is vrijwel zeker een ander ermee vandoor die eerder klaar is. Als de witte fietsen van Luud Schimmelpennink rouleert dit democratische schoeisel onder de bevolking van de ryokan. Japanners zijn zo schoon dat ze elkaar vertrouwen in hygiene. Of ze hebben geen keuze omdat de voorschriften dit vereisen.

Ontbijt dus, we worden bij de trap opgewacht want zijn een paar minuten te laat.

Het Adachimuseum bezoeken we de hele ochtend. Het is een moderne constructie van glas en beton ingebed in een zee van hoog-gecultiveerde natuur. Zenko Adachi investeerde zijn industriële fortuin en creerde museum en tuinen, waaronder een mostuin, een vijvertuin, en een droge plantentuin.

De tuin wordt jaar na jaar tot mooiste van Japan verkozen. Het is spectaculair inderdaad: overduidelijk geen vrije maar ontworpen natuur. Het is zo herkenbaar bedacht en gemaakt omdat het zo anders is dan onze natuur, die natuurlijk ook allemaal gecultiveerd is. Hoe dan ook blijf je kijken, zo gebalanceerd en betoverend is het.

22

Ik schrijf dit met de koi-karpers aan mijn voeten en zicht op de vijvertuin, majestueus gecomponeerd met lelies, wit grint, bomen in verschillende hoogte en een diversiteit aan groene kleuren. Zefs ik word er rustig van.

23

In het museum Japanse kunst met titels als Falling rain, Sleeping Old man in January, Soil en Land,, Sea and wind.    Het is kunstig maar raakt ons niet. Decoratief zegt Wilma. We zijn nog geen Japanners geworden.

De Japanse motieven werden veel in art deco gebruikt in Europa begin 20e eeuw. En kijk naar Van Gogh en Breitner, Japanse kunst was populair en duikt zichtbaar in hun Europese kunst op. Een fijn voorbeeld zijn de 14 schilderijen van Breitner van Geesje Kwak in kimono. Ze waren onlangs voor het eerst samen te zien in het Rijks, door Jenny bijeen gebracht vanuit de hele wereld.

Terug naar Yasugi met de shuttle-bus, en terug naar Okayama per trein. Daar de trein naar Hiroshima. Alles bij elkaar ruim 4 uur reizen.

In Yasugi gaat het net goed. Onze reisinfo geeft aan dat de trein naar Okayama van perron 3 vertrekt. De stationschef stuurt ons naar 2. Beide te bereiken via de brug over spoor 1, 30 treden op en 30 treden af met 2 te zware tassen.

Dan is het 3 minuten voor vertrek en galmt de omroepinstallatie Japanse informatie. Wat op valt: perron 2 en 3 zijn leeg. Daar staan alleen wij. Op perron 1 staan alle andere mensen. We besluiten een sprintje te trekken met de tassen naar het punt waar we of links of rechts kunnen afdalen, afhankelijk waar de trein aanmeert. Het blijkt perron 1, waarna opnieuw een sprintje met 2 tassen naar beneden en we zijn binnen.

24

Alles wordt goed gemaakt door de conducteur die een afwerend gebaar maakt als we onze kaartjes willen laten zien. Tickets? No no. Die belediging wil hij ons niet aandoen! Hij maakt elk misverstand onmogelijk door het gebaar van zijn gespreide handen die naar ons bewegen. Hij herhaalt het een paar keer: laat gaan, ga zitten, is niet nodig!

Hij houdt ons met innemende glimlach een klein zakje voor. Daarin zitten van papier gevouwen poppetjes. Producten van Origami, de traditionele Japanse kunst waarbij vierkante papiertjes zonder lijm of schaar tot figuren worden gemaakt. We mogen ze alle vier hebben. Hij voegt er uitleg en een kaartje van zijn, nu onze, trein aan toe. Wat een schat!

Eerder kreeg Wilma een vergelijkbaar kado van een museumbeambte in Tokio. Haar collega kwam het haar nabrengen toen we elders in het gebouw liepen. Alstublieft, een buiging, een glimlach.

En natuurlijk de zwarte vulkaan-eieren in Hakone. Die hebben we smakelijk verorberd vandaag.

Opnieuw ontdekken we dat kado’s geven een van de geheimen van de Japanse cultuur is. Maar waarom aan ons? Wildvreemde toeristen? Of juist daarom, het welkomsgeschenk aan vreemden van buiten? Zoals Marco Polo. En de VOC-ers uit de 17e eeuw die in Japan een zeldzame handelspost verwierven.

Hoe dan ook, we voelen het als oprechte gebaren van warme gastvrijheid.

Dan komt er nog een vraag op: waarom ligt Japan nier op fietsafstand van Nederland? Of vooruit, bereikbaar voor een weekendreisje met auto en pont, laten we zeggen naar Texel-san?

25

Hiroshima. We lopen het hypermoderne station uit en staan stil. In letters roept een wolkenkrabber ‘Hiroshima’. Overal nieuwe hoogbouw. Natuurlijk, we weten waarom. Onwillekeurig kijk ik verder omhoog en zie de grote paddestoel die hier 71 jaar geleden stad en bevolking verwoestte.

Een 10-baansweg hartje stad, van het station naar het zuiden. Dat kunnen city-planners willen, maar uitvoeren gebeurt alleen daar waar het noodlot aan discussie een eind heeft gemaakt. Behouden zijn herinneringen aan de ultieme verwoesting. Die zien we vanavond al in kleine foto’s in plantsoentjes. De oorlog is hier overal.

26

We eten aan de rivier. Die is gebleven. Het is om 18 uur donker. Een zwoele avond., bescheiden stadsgeluiden, stoeltjes en tafeltjes op de kade. Die heet aan de andere zijde Promenade of Peace. Het is niet druk. Een stille stad.

Als ik ijs en koffie bestel zegt de serveerster ‘Gotcha’.

Hoor ik het goed? Nee, ik verengels een Japanse klank in mijn hoofd. Ik voer hier immers elke conversatie met gespitste oren en laat de woorden even in mijn hoofd zakken, in de hoop dat ze onderweg in een van de vakjes Bekende woorden vallen. Gotcha. Teveel  Amerikaanse films gezien.

Maar bij het afrekenen informeert ze naar mijn taal en vraagt vervolgens of ‘Gotcha’ een gepaste wijze van reageren is. Ze studeert Engels, ze wil het weten.

Ik zeg dat Amerikanen het prima zullen vinden maar Britten zich meer formeel  uitdrukken. Geen Gotcha voor hen.
Ik complementeer haar met haar Engels.

In ons 21 Century – hotel hebben ze de grootste moeite ons iets uit te leggen. Ze kan de tent daar zo runnen aan de frontdesk.

We lopen naar de brug. Daar toont een foto het verwrongen staal van de toenmalige spoorbrug na de atoombom. Mensen vluchten over de rails, naar de buitenwijken.

De stad wil meer zijn dan de A-bom, heeft 3 grote musea, een kasteel en staat bekend om haar rivieren. Maar we komen allen voor de herinnering aan dat ene, ontzagwekkend grote.

27

Morgen naar het Peace Memorial Park, het episch centrum van de inslag.

Ondertussen in Kurashiki en Yasugi, 10 september 2016

Opgestaan. Douchen doe ik in de gemeenschappelijke badruimte. We zijn wel in een herberg nietwaar. Drie douches naast elkaar op een meter hoog met een 20 cm hoog stoeltje en een biipassende spiegel. Een klein teiltje fungeert als de traditionele kom waarmee je je bevochtigt. Eenmaal gereinigd kun je in het hete bad. Er is een apart bad voor mannen en vrouwen. Het bad hoef ik nu niet te delen. Er is verder niemand. Het verkwikt waarlijk.

Ook het ontbijt is Japans. Op een vuurtje op tafel bakken we twee minuscule platvissen en vissen we talloze kommetjes leeg.

18

We zien de historische binnenstad nu bij daglicht. Aan de rand ligt een park met het Aschi-heiligdom. De eerste stenen uit het jaar 700 zijn er nog, omwikkeld met touw waaraan net als op andere plekken witte linten zijn gebonden. Het Ohara kunstmuseum heeft impressionistische schilderijen van alle grote Franse schilders. Industrieel Ohara was er op tijd bij destijds en daar plukken we nu de vruchten van. Een prachtig Zicht op Overschie van Signac. Molens, een vaart. In lichtblauwe en witte vierkantjes op doek geboetseerd. Naar Kurashiki om Holland te zien.

Een portet van de grote liefde van Mogdliani. En een man-en vrouwfiguur van Giacometti.

Weer op straat is het warm. Daar gaat het uitbeelden en creëren verder, het is zaterdag, op pad met je lief.

19

We reizen naar Yasugi. In tweeëneenhalf uur van zuid naar noord op het eiland West Honshu.

20

Een klein station van een provincieplaatsje. Waaraan zie je dat? Weinig reuring op het station, de forensen die zich doorgaans op deze tijd op de perrons verzamelen, werken elders.

Wij stappen als enigen uit en een paar losse reizigers gaan aan boord. Een loopbrug voert over het spoor, er is geen lift. Bagage omhoog en bagage omlaag. Voor het eerst ontbreken tourniquets.

Het ziet er vriendelijk en ingetogen uit. In de hal verkoopt men lokale specialiteiten. Kado’s zijn belangrijk, dat zien we niet voor het eerst. Het stationsplein is verlaten. De twee taxi’s die later arriveren doen een meditatieve dienst.

We wachten op de shuttlebus naar het Adachimuseum, de reden dat we hier zijn. De laatste bus levert ons af bij het museum, in het midden van nergens. Rijstvelden, een provinciale weg, een paar huizen, restaurants en ryokan Saginoyuso, naast het museum. Daar overnachten we vanavond. Morgen om half 9 zijn we de eersten in het museum en de rest van de ochtend zijn we daar.

‘s Middags reizen we dan door naar Hiroshima. Het diner ‘s avonds is weer bijzonder. In een ruimte alleen voor ons zitten we naast elkaar aan een tafel. Aan de andere zijde staat de kok en reikt de gerechten aan. Zachte sake verwarmt de verse vis en het aan tafel gekookte vlees.

21

We nemen een prive-bad en slapen in.

Ondertussen in Hakone en Kurashiki, 9 september 2016

We reizen vandaag ruim 600 km van Hakone naar Kurashiki, bezoeken eerst nog een museum, gebruiken 3 bussen en 3 treinen. De treinreis duurt ondanks de 2 overstappen en de 616 km maar 4 uur en een kwartier. Van Odawara naar Okayama reizen we met de hogesnelheidstrein Shinkansen en dat scheelt! Zo kan een treinreis ook zijn: ruime zitplaatsen, serene stilte (bellen verboden), op de minuut op tijd.   

15

Het hoogtepunt was echter het openluchtmuseum in Hakone. Vroeg op, half 8 aan het Japanse ontbijt (dat wederom een culinaire belevenis was, van het zeer zacht gekookte ei dat voor me werd gebroken en in ketjap gelegd tot de verse vis en de onbenoembare specialiteiten).

De bus even na achten lukt vanaf de ryokan bij Ashinoyu/Hakone en we stappen uit bij Ninodaira. Dat voelt als een hele prestatie omdat er weinig leesbaar is op Japanse bushaltes. Maar laten we niet overdrijven. Vragen helpt en zeker hier gaat niemand dat uit de weg.

Om 9 uur stappen we het museum in, in de open lucht niet waar, en voor ons opent zich een adembenemend mooi aangelegd park met paden die klimmen en dalen langs glooiende hellingen, begroeid met een harmonie van bomen, planten en fris gras. En in dat briljant ontworpen landschap staan beelden gestrooid die de top van het beeldhouwwerk van de laatste 100 jaar zijn.

Waarom ontroert schone kunst? Schoonheid die zonder beheersing binnenvalt, je doet zuchten, want het bestaat, perfectie, verbeelding, tot tranen toe is het echt en raak. We konden hier een uur en 3 kwartier zijn en we hebben tot de laatste minuut nog een allerlaatste blik geworpen op wat steeds weer een nieuwe voltreffer was.

16

Dan de bus terug naar Ashinoyu, bagage ophalen – de herbergier vertelt dat hij in onze tas wil kruipen om mee terug naar Nederland te gaan waar hij al vier keer is geweest – weer naar de bushalte, waar de bus 15 minuten te laat is – hoe ongewoon! we zijn al helemaal ingeburgerd – en we net de trein in Odawara halen die 2 minuten later vertrekt. Pfffff. Na een kwartier overstappen in Mushimu en dan zitten we 3,5 uur prinsheerlijk in de Shinkansen naar Okayama. Het lokale treintje brengt ons naar Kurashiki waar we rond 18 uur de ryokan betreden. Dames in kimono snellen aan, reiken ons slippers aan en parkeren onze schoenen bij de rest van de verzameling (die aan het eind van de avond in slagorde weer staat opgesteld in het voorportaal, neuzen gericht naar de deur). De kamer met deuren van rijstpapier en tatami-matten oogt al bekend, kimono’s worden getoond. Het diner van de dag wordt geserveerd op de kamer, we eten zittend op de grond, de tafel dus lager dan gisteren. Ik tel 7 gangen met kleine hapjes, de een na laatste rijst en misosoep. Voor als je nog honger hebt denk ik… Daarvoor een parade van smaken en bijzonderheden. In een hapje geelvin-makreel, zeebrasem en inktvis.

Kurashiki heeft als een van de weinige Japanse steden een historisch centrum behouden. Lage houten huizen langs een gracht omsloten door zijstraten met dezelfde signatuur. Dit was Tokio, en de Japanners stromen toe om het te bewonderen.

17

Ik schrijf dit verhaal en val om 2 uur in slaap. Als een roos op de zachte grond.

Ondertussen Hakone, 8 september 2016

Om 8.04 op de trein naar Odawara vanaf Shinjuku station bij ons hotel in Tokio. Het station is zo groot dat we tevoren hebben verkend welke ingang, looproute en perron ons doel zijn. We zijn ruim op tijd en schouwen de forensen die in draf de aankomende treinen verlaten. Donkere broek, wit overhemd, tas, geen das, geen jas. Een streepje in het shirt is toegestaan. Misschien is dat een hogere rang? Of een lagere? Of werkt meneer voor de creatieve industrie? Overigens opvallend weinig businessvrouwen in Tokio.  

Dan mogen wij. De stad uit. Na een uur verdwijnt de agglomeratie van Tokio en zien we platteland, rijstvelden en af en toe een dorp of kleine stad. Het begint te regenen. De trein rijdt onder een deken van zwarte wolken.

We zoeken in Odawara onze gids voor de dag. En hij zoekt ons. In een willekeurig kantoortje worden onze hulpeloze blikken herkend door een vriendelijk man. Er wordt gebeld en na een paar minuten is de gids gevonden. Ondanks een enorm bord Van den Berg is het ons gelukt hem te missen. Arigatoo, dank u!

Ja, Japanners buigen erbij als ze danken, en wij pogen dat ook. Het vergt overgave, tegen onze natuurlijke schaamte in. Zoals goed toneel diepe identificatie met je rol vraagt om te kunnen slagen, om ‘echt’ te zijn. Het danken wordt ook herhaald en vaak onderstreept. Thank you so very much. Thank you. Arigatoo.

De gids is rustig, voorkomend, en gepassioneerd Shinti-religieus.  Hij leert ons bij een bezoek aan de grote Shinti-tempel Hakone Jinja hoe we het heiligdom eer aan doen: voor de ingang twee keer buigen (de rug gekromd, de benen recht), dan twee keer in de handen klappen, dan nogmaals eenmaal buigen. Hij vertelt ons het verhaal bij andere rituelen. De wenskaartjes die een heel jaar in de tempel blijven uitgestald. Van de mevrouw die hoopt op een kaartje voor het concert van haar favoriete popster, want betalen kan ze dat niet. En we zien de liefde natuurlijk, altijd de liefde.

12
We rijden door de bergen. Het regent pijpenstelen. Enorme buien. We zitten in de staart van typhoon Namtheun die nu tot tropische storm is afgezwakt. De mist hangt in de kruinen van de laagste bebossing. En ook Mount Fuji hult zich helaas in nevelen. We zien haar niet.

In de omgeving ruikt het naar zwavel. Door het weer is de krater die dat veroorzaakt niet te bereiken. We doen het dus met de geur en de rookpluimtjes die aan de bergwand ontsnappen. En met de Kuro Tanago, het beroemde in vulkanische warmte gekookte zwarte ei, dat je leven met 7 jaar verlengt. De chauffeur geeft ons er 5. Japanners klagen niet, maar geven kadootjes. Dat is beschaving.

13

We lopen een paar honderd meter op de oude weg van Edo (Tokio) naar Kyoto. Keien, boomwortels, zo slingert het pad zich door het bos. 300 jaar geleden de handelsroute van Edo (Tokio) naar Kyoto. Bewaakt door forten waarvan er een vlakbij is gereconstrueerd. Ze wilden vijanden buiten en vrouwen binnen houden. Want die waren na kidnap  dankbaar middel om de tegenstander onder druk te zetten. Goede smoes om de verhoudingen man-vrouw naar je hand te zetten. Japanners lijken in niets macho. Maar met keizers, shoguns, samoerai-krijgers en hun sterke formalisme waarin veel omgangsvormen vast liggen, hebben ze er toch een eigen vorm voor gevonden.

In het theehuis langs die route drinken we ama sake, zoete rijstthee. En eten we mochy, een snack van pinda en rijst. Smaken die nergens mee te vergelijken zijn. Het vierkante gebouw is rietgedekt, heeft een aarden vloer, en binten. De 13e generatie zwaait nu de scepter, vertelt de zus van de eigenaar. Ze spreekt vloeiend Amerikaans-Engels. Waarom is zij hier geen directeur? Dat heb je bij oude handelsroutes.

Ruim 300 jaar werkt deze familie hier, en zij vertelt het met trots.  

De regen zet een tandje bij, hartstochtelijk daalt het water uit de hemel. Ondanks de paraplu zijn mijn sokken doornat.

14

Rond 16 uur arriveren we in onze eerste Ryokan, traditionele Japanse herberg. Schoenen uit bij de entree, grote voeten in kleine slippers steken, omkleden in kimono . Daarmee ga je naar de eetzaal en naar het zwavelbad. Wij zitten een uur later in een prive-badruimte met twee baden: een heet zwavelbad en een iets koeler sodium-bad. Heerlijk. De ruimte is verweerd. De zwavel groeit als mos op de leidingen en muren. Hier en daar verbrokkelt de kalk. Elk moment verwacht ik dat de gerant vraagt of we in 1910 opnieuw willen boeken.

We eten aan lage tafeltjes. Mijn knieën kunnen er net onder. Een Japans stel zit naast ons. Hij slaat onverstoorbaar eten naar binnen, zij giert het uit van de lach. Ik verdenk haar dat ze om ons lacht. Je bekeken voelen gaat nooit meer weg kennelijk. Ik ben weer even op de lagere school.  Ze serveren een diner van de dag, wij eten dus wat de pot schaft.

Dat is van hoog niveau. Rauwe vis, koud en warm vlees, ingelegde groenten, steeds bijzondere smaken, vers, verfijnd. We worden door een gastvrouw in avondkleding bediend, alles even soepel, gestructureerd en plezierig.

Dan slapen. De vloer bestaat uit rieten matten. De tafel aan de kant en er wordt een dun matrasje van een paar vingers dik uitgespreid. Ik val opnieuw als een blok in slaap maar wordt die nacht wakker van de spierpijn. Het ligt hard. Maar niet zeuren, dit wil ik meemaken. Wilma slaapt als een roos.

Ondertussen Tokio, 7 september 2016

We staan vroeg op. Ik schud de berichten van mijn werk af en zet de knop op vakantie. De Ameyko-markt onder een treinviaduct is de aftrap voor de laatste dag Tokio in een deel van de stad dat het minst getroffen is door de beving van 1923 en de bombardementen uit WO2. Wijken met lage huizen aan smalle straatjes. Soms oud, veelal bevingbestendig vernieuwd.  

Het Ueno-park, het Vondelpark van Tokio heeft musea, een dierentuin, restaurants en theehuizen. We eten fantastische gegrilde groenten en rauwe vis in een traditioneel restaurant in het park.

10

Buiten vertoont een groep acrobaten hun salto’s en evenwichtskunst. Mensen klappen. Alles is beschaafd hier. Wanneer springen ze hier uit de band?

Twee musea verder – over Japanse kunst en het oude Tokio – wandelen we naar Yanaka. Vredige woonbuurt, met tientallen tempels gespikkeld tussen de woningen. We vergapen ons aan de huizen. Vrijstaand, zij aan zij, bomen, bloemen. Een kinderboekenwinkel, een galerie annex restaurant en de Yanaka-begraafplaats aan weerszijde van de weg. Ik koop een T-shirt. Er wordt gejuicht als XL onder op de stapel wordt gevonden. Arigottoo!

11

We vinden een Koreaans restaurant op de 3e verdieping waar we de enige gasten zijn. Zoals veel Japanners lacht de eigenaar na elke zin. Want hij is Japanner, zijn moeder is Koreaans en kookt.

Hij vertelt dat hij geen Engels menu heeft. De plaatjes en zijn verhaal doen dienst. We zijn de enige gasten en eten voortreffelijk.

Tokio is ontspannen, een metropool en een optelsom van dorpen. We hebben er nog maar een fractie van gezien en het smaakt naar meer. Morgen reizen, op de trein naar Odawara en dan per auto naar Munt Fuji met een gids.   

Ondertussen Tokio, 6 september 2016

In de metro naar de Senso-tempel. Kantoormensen knikkebollen tegenover me, staren in hun smartphone, de wereld is buiten. Het is 11:38 uur.  

5

Het is een van hun grootste heiligdommen en dus een uitje voor Japanners. Selfies voor de grote pagode, vader kiekt moeder bij het wierookvat. Als de rook je omzoomt, lacht een lang leven je toe.

Dames en heren in kimono sloffen klikkend met slippers. Meer foto’s.   

6

We varen van Asakusa naar Hinode. Goede koffie bij Tokio Cruise. Ik laat mijn doosje met zoetjes vallen. Voordat ik er 1 op heb kunnen rapen, ligt het stoffer en blik in de handen van een personeelslid. Een collega geeft hem aanwijzingen. De zoetjes liggen overal. Witte spikkels op een vloer die na een minuut weer even smetteloos is als daarvoor. Alle openbare voorzieningen zijn brandschoon. En toch is het speuren naar een prullenbak. Bij de ijscozaak vertelt een bordje op de bak dat ze alleen eigen afval ontvangt. Bij de eindhalte van de metro spoeden employees zich naar binnen. Er ligt niets. Op de luchthaven viel me dat rennen al op. Lopend uit de KLM- Boeing zag ik ze in draf naar het laadruim gaan. In een mum van tijd liepen we met onze bagage door de douane.

Op de rivier zien we een caleidoscoop van Japanse architectuur. Bruggen oud en modern in rood, blauw, groen en geel. Aan de oever strenge rechte blokken met een prettig ritme in ramen en kleuren. Voor wonen en werken. En veel lager, villa’s van 3 etages met inspringende buitenruimte. Als de grafiek van de beurs slingert de lijn zich langs de kade.

De zon poedert het aangezicht van de gevels en doet ze stralen. Ik leg hun schoonheid vast.

7

Eerder in Asakusa zagen we al voorbeelden van de expositie in juni op de Looiersgracht: meesterlijke huizen op minuscule kavels, gebouwd door Japanse kunstenaars.

We stappen uit en beginnen een zwerftocht. Het park en theehuis Hanankyu staat op sluiten als we ons 20 voor 5 melden. Een voetpad leidt ons langs autowegen, hoogbouw en moderniteit. Het verveelt geen moment.

8

We maken een tussenstop op de drukste oversteekplaats ter wereld waar vanuit 5 punten duizenden mensen per keer oversteken.

9

En we zoeken het muzikale Ropponga district en vinden de stilte in de overtreffende trap van wolkenkrabbers. De metro zet ons af in de kelder. We stijgen 4 etages op roltrappen alvorens we uiteindelijk de straat vinden. Onze taxichauffeur vertelt later op de avond dat sommige wolkenkrabbers steden op zich zijn. In dit exemplaar vinden we  de metro, een goede franse bakker, restaurants met terras, en dan toch de uitgang. Op straat is het stil. Want buiten de stad is het dorp.
We eten daar in Randys. De taxi-chauffeur die ons naar Shinjuku terugbrengt, blijkt met een Poolse getrouwd. Hij is 3x in Polen geweest, bewondert de Nederlandse karateka Michiel Peters (kennen we niet) en begrijpt niet waar al die bouwactiviteiten in Tokio uit gefinancierd worden. Zo meandert een aangenaam gesprek en mondt uit in zijn zorgen over de volgende aardbeving. Die is er eens in de 70 jaar, en 1923 is al veel langer geleden. Wat betekent dat? Een dag later zie ik de foto’s van die verschrikking die in ’23 zo’n 100.000 bewoners van Tokio fataal werd, mede door de vele vuurtjes die rond lunchtijd brandden in de houten huizen. In de skylounge van het het Park Hyatt drinken we cocktails en zien we nachtelijk Tokio aan onze voeten.

Ondertussen in Japan, 4 september 2016

We rijden naar Schiphol.  Bus 197 door de binnenstad van Amsterdam. Leidseplein, Museumplein, een stoet sjokt achter een oranje vlaggetje. Achterblijvers, trouwe volgers. De differentiatie van de mierenhoop. Het massatoerisme vindt zijn eigen herkenbare ordening.

Ooit liep hier de kortste snelweg van Nederland. De Amsterdam 1, van Rijks naar Concertgebouw. Hobbelen op steentjes. De toerist onherkenbaar tussen de Amsterdammers. Die Amsterdammers hebben dit deel van de stad opgegeven. En ik ben weg.

Het oude Haarlemmermeerstation. In de zestiger jaren vertrok hier de bus van Maarse en Kroon naar Zevenhoven, waar mijn oom en tante het huis van de secretaris bewoonden. Aan de overkant groeide mijn vader op in de Bernard Kochstraat. Ik zie zijn vuisten, slank en gehard voor de strijd op straat. En de mattenklopper van mijn oma. Hoe disciplineer je een sterk en angstig kind? Wat was toekomst in de diepe armoede van de jaren dertig? Man dood, ploeteren als dienstmeisje, een kleine jongen thuis. Had ze een droom, hoop misschien?

Mijn vader. Dit was zijn school voor het leven. Hij kan het niet meer uitleggen, maar hij heeft het me laten zien.  Hij werd 1 september 87. Ik drink vanavond een borrel met hem. Ja, ik kijk ernaar uit.

Bijna bij Schiphol. We gaan naar Tokio.

1

De Japanse stewardess zingt haar mededelingen door het vliegtuig.Waar het Nederlands daalt, stijgt het Japans: to KI o.

Eindelijk weg. Reizen is loslaten en open gaan. Japan komt langzaam naderbij.

2

Het is 10 voor middernacht. Maar ik doe alsof het 7 uur later is. Slapen lukt niet. Al branden mijn ogen. Ik zie drie films. De borrel met mijn vader zat er niet in, hij was verhinderd. Maar zijn grappen hoor ik nog steeds. Als ik ze doorvertel.

Twee uur later landen we. 9 uur in Tokio. We doen boodschappen op Narita, de luchthaven: Wifi-zender, JR-pas voor de sneltrein, Japanse Yens bij een automaat van 7Eleven, supermarkt en bank. Ons hotel staat in wolkenkrabberwoud Shinjuku, en doet weinig onder voor de reuzen die ons omringen. Ze staren ons wezenloos aan op onze kamer 27 hoog.

3

We eten sushi in het hotel en krijgen sushi-les van een grootmeester. Opmaat voor drie weken genieten.

Een kort middagslaapje en dan verkennen we de wijk. Aan de voet van de moderniteit ligt het immense Shinjuku-station en smalle straatjes met nightlife. Lichtreclames schetteren verleidelijk als zoenen die onophoudelijk van rode lippen smakken.

We eten op een etage in een zijstraat. De serveerster zegt verbaasd dat ze geen Japans maar Chinees eten serveert. Het smaakt goed, net als het koude bier. Om 10 uur val ik als een blok in slaap, om bijna 12 uur later weer wakker te worden.

4